Een uitgebreid literatuuronderzoek van het NIVEL[i] naar 15 van de meest verkochte zelfzorggeneesmiddelen wijst uit, dat er risico’s vastzitten aan het gebruik van alle pijnstillers zonder recept. Dat geldt ook voor paracetamol, dat nog het meest veilig is maar eveneens beslist niet zonder risico’s. Pijnstillers lijken op grond van dit vandaag gepubliceerde onderzoek veruit de meest risicovolle groep te zijn van de veel verkochte zelfzorggeneesmiddelen, of ze nu normaal of verkeerd worden gebruikt. Andere middelen uit de groep van 15 waarvoor het NIVEL schadelijke effecten rapporteert, zijn maagzuurbinders (antacida), maagzuurremmers (H2-antagonisten) en het hooikoortsmiddel loratadine.

Belang deskundig advies voor elk middel apart beoordelen
Het NIVEL-onderzoek maakt volgens het Centraal Bureau Drogisterijen (CBD) duidelijk dat heel wat zelfzorggeneesmiddelen schadelijke neveneffecten kunnen veroorzaken. Het CBD vindt dan ook dat per middel moet worden uitgezocht of het verantwoord is het nu verplichte toezicht door drogist of apotheker(sassistent) op de verkoop - en daarmee de mogelijkheid daarbij deskundige persoonlijke voorlichting te krijgen -  af te schaffen. Het ministerie van Volksgezondheid wil dit toezicht in één klap afschaffen.

Meest opvallende uitkomsten NIVEL-onderzoek
Pijnstillers – Van pijnstillers is redelijk bekend dat aspirines bij normaal en zeker bij verkeerd gebruik maagbloedingen kunnen veroorzaken. Minder bekend lijkt te zijn dat ook moet worden opgepast met het gebruik van (andere) NSAID’s [ii], zoals ibuprofen en naproxen, die onder andere maagdarmcomplicaties (bv. bloedingen) kunnen veroorzaken en de kans op hartfalen vergroten. Dit geldt nog meer voor mensen die tot de risicogroep voor NSAID’s behoren, waar veel factoren aanleiding toe kunnen geven (leeftijd, medische stoornissen of gebruik van andere medicijnen) [iii]. Paracetamol wordt veelal als een veilig alternatief gezien bij pijnbestrijding en koorts. Het is nauwelijks bekend dat ook paracetamol nogal wat schadelijke effecten kan hebben. Er bestaan dan ook geen veilige pijnstillers, ook niet onder de zelfzorggeneesmiddelen. Dat is volgens het CBD de meest opvallende uitkomst van een uitgebreid literatuuronderzoek dat het NIVEL voor haar heeft verricht naar schadelijke effecten van normaal en verkeerd gebruik van 15 belangrijke zelfzorggeneesmiddelen. Uit het NIVEL-rapport komt het beeld naar voren dat pijnstillers – paracetamol, aspirine en de (andere) vrij verkrijgbare NSAID’s – veruit de meest risicovolle groep vormen van de meest verkochte zelfzorggeneesmiddelen.

Overige onderzochte middelen – Wat betreft de 10 andere zelfzorggeneesmiddelen die het NIVEL heeft onderzocht, zijn vooral bij eenvoudige maagzuurbinders (antacida), maagzuurremmers
(H2-antagonisten) en het hooikoortsmiddel loratadine ook schadelijke effecten gevonden. De onderzoekers geven overigens aan dat het rapport een aantal witte vlekken vertoont en leggen ook uit waarom het zo moeilijk is om via literatuuronderzoek een volledig beeld te krijgen.

Gebrek aan kennis en ziekenhuisopnames – Het onderzoek behandelt ook een aantal publicaties dat het gebrek aan kennis van consumenten over zelfzorggeneesmiddelen tot onderwerp heeft. De onwetendheid van de consument, die hieruit duidelijk naar voren komt, lijkt volgens het NIVEL een belangrijke oorzaak te zijn van verkeerd gebruik. Het NIVEL behandelt verder nog een Duits onderzoek, waaruit blijkt dat bij 17% van de mensen die als gevolg van geneesmiddelengebruik in een ziekenhuis worden opgenomen de oorzaak ligt bij verkeerd gebruik van zelfzorggeneesmid-delen. Er is geen reden aan te nemen dat het aandeel van zelfzorggeneesmiddelen in het aantal ziekenhuisopnames in Nederland wezenlijk anders ligt.

Het NIVEL-rapport ‘Negatieve effecten van normaal en verkeerd gebruik van zelfzorggeneesmiddelen’ gemaakt in opdracht van het CBD, kunt u opvragen via het contactformulier.